مشکلات صنعت و دانشگاه

۶ مرداد ۱۳۹۱ | نوشته‌شده به دست عادل شجاعی در آموزش، دانش و فن‌آوری

اگر بخواهیم اندکی واقع‌نگر باشیم، می‌بینیم که با گذشت سال‌ها، هنوز هم اقتصاد ایران بر پایه‌ی خام‌فروشی نفت است و این صنعت، جز در چند حوزه‌‌ی‌ محدود، توسعه‌ی چندانی نیافته است. با اعمال تحریم‌های بیشتر از سوی سازمان ملل، اتحادیه اروپا و هم‌چنین تحریم‌های یک‌جانبه‌ی ایالات متحده، توسعه‌ی صنعت ما با مشکلات بیشتری نیز دست به گریبان شده است.

اگر بخواهیم به طور کلی، عواملی را که بر توسعه نیافتن صنعت ایران تاثیر‌گذار  بوده‌اند را برشمریم، می‌توانیم اجمالا مواردی همچون، تخصص نداشتن برخی مدیران صنایع، تحمیل نیروی انسانی از یک نهاد غیر مرتبط به صنعت، تحریم‌های بین‌المللی، عدم مشارکت فعالانه دانشگاه در توسعه‌ی صنعت و پیش از آن، عدم حمایت صنایع از دانشگاهیان را نام ببریم.
متاسفانه شرایط صنعت حاکم بر ایران به گونه‌ای است که این صنعت بر پایه‌ی تولید علم دانشگاهیان کشور نیست و اکثریت قاطع صنایع، بر اساس طراحی‌های شرکت‌های حارجی هستند.

حکایت دانشگاه:

متاسفانه در دانشگاه‌های ما، آموزش‌ها براساس خواست‌ها و نیازهای صنعت کشور نیست و فقط به تئوری‌های محض اکتفا می‌شود و یک فارغ‌التحصیل رشته مهندسی، آشنایی کمی با تجهیزات مورد استفاده در صنعت دارد. انواع محاسبات یک مبدل حرارتی را آموخته، اما هنوز در عمل نمی‌داند دستگاه مقابلش یک مبدل حرارتی است یا یک درام افقی و یا یک جداکننده!

مشکل دیگر، هدف‌مند نبودن تحقیقات دانشگاهی است که ضمن ارزشمند بودن، در راستای حل معضلات صنعتی کشورمان نیست و دردی از صنعت را دوا نمی‌کنند. انسان‌های بسیار مستعد و کوشایی در دانشگاه‌ها هستند اما متاسفانه از توان آن‌ها در راستای صنعتی شدن پروژه‌ها و حل مشکلات صنعت استفاده نمی‌شود و غالبا بر ارائه مقالات در ژورنال‌های معتبر جهانی تمرکز دارند.

ارتباط علم صنعت و دانشگاه تکنولوژی پیشرفتمنبع عکس

حکایت صنعت:

صنعت فعلی ایران برگرفته از طراحی‌های شرکت‌های خارجی است. شرکت‌های خارجی این طراحی‌ها و تجهیزات را در قالب یک پکیج (بسته) به شرکت‌های ایرانی فروخته و احتمالا برای سال‌ها هم موادی همچون روغن‌ها و یا کاتالیست‌های صنعتی را به کشورمان می‌فروشند.
به یاد دارم که یکی از استادانم می‌گفت یکی از همین شرکت‌های خارجی، سال‌ها، کاتالیست یک راکتور را به قیمت گزافی به شرکت‌های پتروشیمی ایران می‌فروخته‌اند. سال‌ها بعد پژوهش‌گران ایرانی متوجه شده‌ بودند که این کاتالیست گران‌قیمت چیزی نبوده جز خاک رس!

مشکل دیگر صنعت این است که از واحد تحقیقات و توسعه (R&D) در بسیاری از صنایع فقط به صورت نمادین عمل می‌کنند و تاثیر قابل توجهی را در بهبود کیفیت، افزایش راندمان، کاهش هزینه‌ها و بهره‌وری بیشتر ندارند.

به دلیل نداشتن تجربه مناسب دانشگاهیان، غالبا صنعت به آنان اعتمادی ندارد و ترجیح می‌دهد پروژه‌های خود را به شرکت‌های بزرگ خارجی که ریسک کمتری هم برای آنان در پی خواهد داشت، واگذار کنند. مشکل دیگر صنعت این است که حاضر به ریسک و سرمایه‌گذاری در بخش‌های تولید مواد و قطعات نیست. صنعت‌گران کشور ما ترجیح می‌دهند ده‌ها سال‌ یک روغن صنعتی و یا کاتالیست و یا تجهیزات مختلف را وارد کنند اما حاضر نیستند چند سال روی تولید این مواد و قطعات سرمایه‌گذاری کنند.

این‌ها همه در حالی است که شرکت‌های چینی فقط یک بار لایسنس یک کارخانه را از طرف خارجی خریداری می‌کنند و در دفعات بعد، خودشان سعی در الگوبرداری از واحد صنعی می‌کنند اما در کشور ما اگر بخواهند دو پتروشیمی مشابه را بزنند، مجبور هستند دو بار لایسنس را از طرف خارجی و آن هم با هزار زحمت و قیمت بالا تهیه کنند.

شاید شرکت‌های دانش‌بنیان و یا شرکت‌های تحت نظر پارک‌های علم و فن‌آوری بتوانند بر پایه‌ی علم دانشگاهیان و متخصصان کشور، به طور منسجم‌تری نقش شرکت‌های کوچکی را بازی کنند که پل ارتباطی بین صنعت و دانشگاه باشند.

کشور‌های پیش‌رفته:

احتمالا شما هم می‌دانید که بخشی از کمک‌هزینه‌ای که دانشگاه‌های خارجی به دانشجویان می‌دهند از صنعت تامین می‌گردد. در واقع شرکت‌های صنعتی بخشی از پروژه‌ها و تحقیقات خود را به دانشگاه‌ها واگذار می‌کنند و استاد دانشگاه نیز این کمک‌هزینه (فاند) را به بهترین دانشجویانش اختصاص می‌دهد و مسئول مدیریت پروژه می‌شود. قطعا با اعمال چنین سیاستی، هم تحقیقات و پروژه‌های دانشگاهی هدف‌مند می‌شوند و هم صنعت کشور از یک‌نواختی در‌‌آمده و به سمت وضعیت بهتری حرکت می‌کند.

در مجموع، وقتی به این مشکلات می‌نگرم، پس از دولت، مسئولیت این عقب‌ماندگی را بیشتر متوجه صنعت می‌دانم تا دانشگاه. چرا که صنعت از نظر مالی دست بالاتر را دارد و آن‌ها هستند که به راحتی می‌توانند در این زمینه سرمایه‌گذاری کنند و دانشگاهیان را به سمت تحقیقات و پروژه‌های هدف‌مند سوق دهند.

شما می‌توانید ما را دنبال کنید از خوراک RSS 2.0 و یا پاسخ بگذارید در صورت تمایل، بازتاب بفرستید.

۱۸ پاسخ

  • محمدی نوشت:

    خیلی جالب و مفید بود مخصوصا اون پاراگراف آخری ….

  • صبا نوشت:

    سلام جناب شجاعی عزیز
    من در سه جلسه مختلف که در دوجلسه ی آن کارشناسان و نمایندگان منطقه ویژه نیز حضور داشتند یاد آوری کردم که اگر چه به فرموده شما میان صنعت ومراکز آموزشی به صورت کلان ارتباطی وجود ندارد اما ما می توانیم به صورت منطقه ایی اقداماتی داشته باشیم به عنوان مثال : توسعه رشته های هنرستان ها و مراکز آموزش عالی بر اساس نیازهای آتی صنعت نفت و گاز و پتروشیمی .تبادل مربی میان مدارس و مراکز آموزش عالی با منطقه ی ویژه .حضور کارشناسان نفت و گاز در مدارس و مراکز آموزش عالی وهمفکری در برنامه ریزی ها ،حضور مربیان هنرستان ها و مراکز آموزش عالی در صنعت نفت وگاز وارتباط آنان با کارشناسان منطقه ویژه به منظور آشنایی با تجهیزات جدید و استانداردهای روز .تعیین تخصص های مورد نیاز در آینده و نیازهای آتی به نیروی انسانی ، نصب برد های تخصصی در مدارس و دانشگاه های شهرستان جهت ارتباط بیشتر نفت و گاز با این مراکز و جا انداختن این تفکر که صنعت نفت وگاز و مدارس و مراکز آموزش عالی لازم و ملز وم یکدیگرند و…..
    در آن جلسات خیلی استقبال شد اما مانند خیلی از برنامه های دیگر از آن جلسه خارج نشد وبه فراموشی سپرده شد .

  • علی نوشت:

    سلام دوست عزیز مثل اینکه فراموش کردین منو لینک کنید

  • سلام
    گفتنی ها رو گفتید به نظرم وقتی صنعت حاضر به پذیرفتن ریسکش نیست لااقل دولت بیشتر باید دخالت کنه،امکانی رو فراهم کنه یه ضماتی چیزی بده و کار به دانشگاهیان واگذار بشه تا از این راه بعد چند مورد، که کار خوب جواب داد صنعت نا خود آگاه رغبت پیدا میکنه و قطعا پروژه ها بیشتری رو محول میکنه…
    ولی به نظرم استارت کار مهمه…اینجوری شاید ورودی دانشگاهها و خروجیشون برای ورود به عرصه کار واقتصاد با هم جور در بیاد.
    پایدار باشید.

  • خاکسترک نوشت:

    سلام.مرسی از لطف همیشگی شما.همسرم جناب وحید بحرینی خبر نگار هستن.اگه توکنگان بزرگ شدین حتما میشناسیدش.چون امکان ایمیل برام فراهم نبود کامنت گذاشتم.بازم سپاسگذارم .وحید سلام میرسونن…

  • سلام
    (خواستن توانستن است)

    تاکنون موفق نشده ام حضوری خدمتتون برسم ولی از نوشته های پستت حدسم قوی شده براینکه شما یک جوان پر تل تلاش و باانرژی هستید پس قدر این انرژی و سرزندگی ات بدان و من به عنوان یک معلم که فقط دوسال دیگه مانده که که باز نشسته شوم میگم که دست از تحصیل برندار ی تا رسیدن به مدارج بالای علمی و باعث افتخار همگی ما
    بشید (به امید آن روز خوش)

  • احمدی نژاد نوشت:

    سلام
    طاعات و عباداتتون قبول و وب جدید مبارک

  • من او نوشت:

    سلام چه خبر ؟؟ کلا داری همت می کنی موانع بین صنعت و دانشگاه رو حل کنی ها … مرسی داریم ..
    تنی چند از دانشجویان

  • محسن نوشت:

    سلام .در مجموعه های صنعتی خصوصی ایران چندان جایی برای انجام تحقیق و توسعه باقی نمیماند مگر درزمانهایی که حیات واحد صنعتی در معرض خطر انقراض و اضمحلال قرار گیرد. زیرا انجام تحقیقات هزینه بر و مستقیما” وابسطه به سطح علمی و تجربه (و نیز شناسایی درست و مطمین موضوع تحقیق )انجام دهنده گان آنست که اگر برای دانشگاه ها در این میان بخواهیم وظیفه ای قایل شویم آموزش صحیح و همه جانبه مفاهیم بنیادی و مبانی علمی غلوم پایه و دروس تخصصی است ونه ایجاد امکان مشاهده و تماس مستقیم با اصل تجهیزات یا ماشین آلات صنعتی یا مصالح و مصارف آن . توضیحات شما میتواند مثلا” به لزوم تشکیل محاکم قضاییه با یا در حضور دانشجویان مثلا” رشته وکالت و حقوق در دانشگاه یا انجام عمل های جراحی کوچک و بزرگ در دانشگاه های علوم پزشکی تعبیر شود که بنظرم شاید شما هم با آن مخالف باشید ( هر چند با موضع گیری های رادیکالیستی و آنارشیستی این موضوع هم ممکن است قابل اجرا و یا حتی درست انگاشته شود که اگر تا اینحد هنجار شکن باشید لطفا” از خواندن باقی این نوشته چشم پوشی فرمایید). باید پذیرفت که علم توسط نشر یا فروش تجربیات (مثلا” ترکیبات تشکیل دهنده کولا) و یا نتایج حاصل از تحقیقات وآزمایشات تولید و در مراکز آموزشی به جویندگان عرضه میشود و هر چه مراکز آموزشی در انجام این آموزشها موفق تر باشند کار خود را بهتر انجام داده اند. بعبارت دیگر تشخیص یک مبدل از یک درام افقی یا یک جدا کننده توسط یک شخص معرف موفقیت یک نظام آموزشی نخواهد بود بلکه اگر بتوان به یک دانش آموخته دانشگاهی مبدلی را نشان داد و از او توقع استخراج یا استنتاج موازنه جرم و انرژی آنرا داشت نشان موفقیت سیستم های آموذشی است هر چند حصول به مقادیری از دانشهای تکنسینی هم چندان مشکلی ایجاد نخواهد کرد.بعبارت دیگر دانشگاه ها باید بتوانند اطلاعات جامعی به فارغ التحصیلان ارایه کنند که قابلیتی بیش از افرادی بیابند که بدون تحصیلات دانشگاهی در مراکز صنعتی بصورت تجربی چیزهایی می آموزند.

    • سلام محسن جان؛
      از دیدگاه‌ منسجم و دقیقتون ممنونم. در مورد بحث موازنه و… با شما موافقم. البته در عین حال معتقدم باید در سیستم آموزشی (چارت درسی) قسمت‌های عملی بیشتری گنجانده شود. احساس می‌کنم انگیزه کافی برای تولید علمی که به عمل بینجامد، وجود ندارد و از نوشته‌هایتان هم برداشت می‌کنم که شما هم با من موافق هستید.
      پیروز و پایدار باشید.



پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>