جَزم‌اندیشی در مبارزه با جزم‌‌اندیشی

۸ تیر ۱۳۹۲ | نوشته‌شده به دست عادل شجاعی در اجتماع و فرهنگ

اگر رسالت روشن‌فکری این است که با جرات شک کردن، جرات اندیشیدن و جرات نقد کردن، با هرگونه جزم‌گرایی مبارزه کند، خود نیز نباید در این مبارزه جزم‌گرا و متعصّب باشد. چنین احساس می‌کنم که رویکرد برخی روشنفکران در مواجهه با منتقدانشان رویکردی دگماتیسمی و خشک‌اندیشانه است.

کمی صریح‌تر بگویم؛ با این‌که خود از عبارت روشنفکر و روشنفکری استفاده می‌کنم امّا به نظرم وقتی فردی، خود و جریانی که درون آن قرار دارد را متّصِف به روشنفکر و روشنفکری می‌کند، به نوعی سپری را برای جلوگیری از نقد خویش می‌سازد. هر کسی که روشنفکری را به چالش بکشد، ممکن است در اذهان عموم و به وسیله‌ی همین روشنفکران، متحجّر پنداشته و نامیده شود.

یکی از زمینه‌های مورد چالش روشنفکران و منتقدانشان، تقابل مدرنیسم و پست‌مدرنیسم است. فراوان دیده‌ام که همین دسته گفته و نوشته‌اند که نباید به اندیشه‌های پست‌مدرنیستی پرداخته شود. می‌گویند که پست‌مدرنیسم تلاش می‌کند که خرد و عقلانیت را تضعیف کند. نه پوپرستیز هستم و نه هایدگرپرست و نه هوادار پست‌مدرنیسم؛ اما معتقد ام که عمل‌کرد اشخاص دلیلی بر ردِّ اندیشه‌های آنان نیست. اگر قبول کنیم که مارتین هایدگر از هیتلر حمایت کرده باشد، این کردار، برهانی بر ردِّ اندیشه‌های هایدگر نیست. هم‌چنین اگر پوپر هم فلاسفه پیش از خود را دشنام داده است، دلیلی بر بطلان اندیشه‌های کارل پوپر نیست.

اگر چند دهه پیش غالب روشنفکران چپ‌گرا بودند و گرایش‌های سوسیالیستی داشتند، امروزه بسیاری از آنان گرایش‌های لیبرالیستی دارند. می‌گذریم از این‌که در کشور ما چپ و راست، جای خود را عوض کرده‌اند! گاهی لیبرال‌ها هم می‌گویند لیبرالیسم را نقد نکنید و مولفه‌های لیبرالیسم را به چالش نکشید وگرنه محافظه‌کاران قدرت می‌گیرند و درنتیجه به رویکردهای فاشیستی دامن زده می‌شود. نمی‌شود که با «حقیقت را فدای مصلحت کردن» مبارزه کرد، امّا  مصلحت‌اندیشانه با «مطرح شدن» اندیشه‌های پست‌مدرنیستی مخالفت کرد.

در پی تعمیم دادن نوشته‌های بالا نیستم؛ می‌خواهم این را بگویم که روشفکران، لیبرال‌ها و نواندیشان دینی، باید بیش از هر کس دیگری در مقابل نقد و منتقد سعه صدر داشته باشند. چندان شایسته نیست که یک نواندیش دینی در هر کتاب، مقاله و یا نامه‌ای، دیگران را به باد تمسخر و ریشخند بگیرد و در مقابل دشنام دیگران، خود زبان به ناسزا بگشاید. از لزوم مطرح نکردن اتهامات اثبات نشده سخن‌ بگوید امّا خود سیل اتهامات اثبات نشده را به سوی دیگران روان کند.

شما می‌توانید ما را دنبال کنید از خوراک RSS 2.0 و یا پاسخ بگذارید در صورت تمایل، بازتاب بفرستید.

۲ پاسخ



پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>