معرفی مجلّه: اندیشه پویا

تیر ۲ام, ۱۳۹۲ | نوشته‌شده به دست عادل شجاعی در کتاب - (۲ دیدگاه)

در این آشفته‌بازار کتاب و مجلّه، اگر بخواهم یک مجلّه‌ی غیر تخصصی را به کسی معرفی کنم، دوماه‌نامه سیاسی فرهنگی «اندیشه پویا» خواهد بود. با این‌که دو سال بیشتر از شروع به کار تیم اندیشه پویا نگذشته است، امّا توانسته بین آن‌هایی که اهل مجلّه‌ خواندن هستند، جای خود را باز کند. پس از توقّف انتشار ماه‌نامه مهرنامه، بسیاری از خوانندگان مهرنامه نیز به جرگه خوانندگان اندیشه پویا پیوستند. مجلّه اندیشه پویا با صفحات رنگی و با سردبیری رضا خجسته‌ رحیمی منتشر می‌شود.

روشنفکری و نواندیشی دینی، سیاست، تاریخ معاصر، جامعه‌شناسی، فلسفه و سینما از جمله مباحثی است که در مجلّه‌ی اندیشه پویا به آن پرداخته می‌شود. گفت‌وگو با شخصیّت‌های ملّی و جهانی نیز بخشی از این مجلّه است. یکی دیگر از بخش‌های جذّاب مجلّه اندیشه پویا، بخش مجلّه‌گردی است که در آن برخی از مقالات برگزیده‌ی مجلّات و رسانه‌های خارجی ترجمه می‌شود.

مجله اندیشه پویا

قیمت سه شماره اخیر اندیشه پویا به ترتیب، ۵۰۰۰، ۸۰۰۰ و ۸۰۰۰ تومان بوده است. تعداد صفحات هر یک از شماره‌ها نیز به ترتیب ۱۶۴، ۲۲۸ و ۱۶۴ بوده است. فکر نمی‌کنم پرداختن چنین هزینه‌ای و آن هم دو ماه یک‌بار برای خانواده‌های متوسط ایرانی سخت باشد. جست‌وجو برای یافتن سایت اینترنتی مجله اندیشه پویا بی‌نتیجه بود؛ فرم اشتراک به همراه کد پستی و شماره تلفن مجله را این‌جا قرار داده‌ام. می‌توانید اندیشه پویا را در فیسبوک دنبال کنید.
می‌توانید مجلّه اندیشه پویا را از روزنامه‌فروشی‌ها بخرید و یا این‌که اشتراک بگیرید.

معرفی یک پرونده: کارل پوپر

اردیبهشت ۱۱ام, ۱۳۹۲ | نوشته‌شده به دست عادل شجاعی در دین و فلسفه | کتاب - (۲ دیدگاه)

هفته‌نامه خبری تحلیلی پنجره، در شماره‌ی ۱۵۱ پرونده‌ی درخور توجّهی در مورد کارل پوپر، فیلسوف معاصر داشت. این پرونده دربرگیرنده‌ی نوشتارهایی از موافقان و منتقدان کارل پوپر بود. گفت‌وگوهایی نیز با هر دو گروه شده بود. رضا داوری اردکانی، علی پایا، سروش دباغ و منوچهر آشتیانی، عبدالحسین خسروپناه، ابراهیم فیّاض، بیژن عبدالکریمی و علی عبدالحق افرادی بودند که دیدگاه‌هایشان در مورد پوپر  بازتاب داده شده بود.

این پرونده حاشیه‌هایی را نیز در پی داشت که فکر نمی‌کنم ارزش پرداختن داشته باشد. علاقه‌مندان فلسفه می‌توانند این پرونده را از سایت هفته‌نامه پنجره دانلود کنند. برای راحتی کار، می‌توانید این پرونده را از این‌جا دانلود کنید. حجم: ۱Mb

توضیح: نشریه پنجره از نشریات نزدیک به جریان اصول‌گرا به شمار می‌آید.

معرفی مقاله: آزادی چون روش

اردیبهشت ۲ام, ۱۳۹۲ | نوشته‌شده به دست عادل شجاعی در کتاب - (۶ دیدگاه)

کتابِ «اخلاقِ خدایان» نوشته‌ی عبدالکریم سروش، دربرگیرنده‌ی هشت مقاله است که به گفته‌ی نویسنده، این کتاب مفاهیم عدل، ایمان و آزادی را به یکدیگر پیوند می‌دهد. این هشت نوشتار تقریباً از یکدیگر مستقل هستند.

دستِ‌کم خواندن بخشِ «آزادی چون روش» را به شما پیشنهاد می‌کنم. نویسنده در آغاز این بخش، معنی و مراد‌های مختلف از آزادی را برمی‌شمرد و سپس می‌نویسد که آزادی روشی است برای دانستن و آموختن.

کتاب اخلاق خدایان دکتر عبدالکریم سروش

از دید نویسنده این مقاله «به جامعه‌ی مومنان خصوصاً حاکمان توصیه می‌کند که برای کسب توفیق در مدیریت سیاسی، آزادی را اگر به منزله‌ی حقِ سیاسی شهروندان قبول ندارند، دست‌ِکم به منزله‌ی روشی کام‌یاب برای حکم‌رانی بپذیرند و برگزینند. حاکمان برای حکومت کردن، نیاز به شناختن رعایا دارند و این رعایا، اگر آزاد باشند، راز خود را با حاکمان به‌تر در میان می‌نهند تا با جاسوسان و خفیه‌نویسان و خبرچینان. هرچه آزادی کم‌تر باشد، تکیه‌ی حکومت بر عوامل و نهادهای امنیتی بیش‌تر خواهد شد. و این، کار را به جداییِ کامل دولت از مردم خواهد کشاند.»

دکتر سروش می‌نویسد: «دموکراسی‌ها، امروز بر دو گونه آزادی تکیه زده‌اند: آزادی چون حق و آزادی چون روش. با یکی عدل می‌پرورانند و داد می‌دهند و حقِ مردم را می‌گزارند و با دیگری جهل خود را می‌زدایند و خلایق را می‌شناسند و به دلِ عامه راه می‌برند و کارِ مُلک و مردم را تدبیری موفق می‌کنند و حکومت را از زوال و فساد ایمن می‌دارند.»

بررسی مقالات و نشریات فارسی

فروردین ۳۱ام, ۱۳۹۲ | نوشته‌شده به دست عادل شجاعی در کتاب - (۲ دیدگاه)

تصمیم گرفته‌ ام که در صورت امکان، دستِ کم برای مدّتی کوتاه، برخی نوشته‌هایِ سودمندِ فارسی را در همین وبلاگ بررسی کنم و به خوانندگانِ بشناسانم. تلاش می‌کنم که کوتاه‌تر بنویسم. درون‌مایه‌ی وبلاگ، دگرگونی‌ای را نخواهد آزمود امّا در کوتاه‌ مدّت (دستِ‌کم چند بار) تلاش می‌کنم که روشی نو را بیازمایم. پیش‌تر معرفی کتاب را آزموده بودم. در کنار این بخش، پیوندهای سودمند، مجلات و مقالاتِ فارسی را نیز خواهم افزود. از شنیدن پیشنهاد‌ها و انتقادات دوستان خوشحال خواهم شد.

معرفی کتاب: دو قرن سکوت

فروردین ۲۴ام, ۱۳۹۲ | نوشته‌شده به دست عادل شجاعی در کتاب - (۷ دیدگاه)

تا کنون مقدمه‌ی دو کتاب مرا به اعجاب و تحسین واداشته است. یکی کتاب «دو قرن سکوت» نوشته‌ی عبدالحسین زرین‌کوب و دیگری «سینوهه، پزشک مخصوص فرعون» نوشته‌ی میکا والتاری و ترجمه‌ی ذبیح‌الله منصوری. کتابِ «دو قرن سکوت» را هفته پیش به پایان رساندم امّا اتمامِ کتابِ دوّم را به دلیل اصیل نبودن و طولانی بودنِ ترجمه، وانهاده‌ام. (کتاب اصلی در حدود ۶۰ صفحه است و کتابِ ترجمه‌شده (بخوانید بازنویسی‌شده) در دو جلد و در ۹۸۹ صفحه است.(+))

کتاب دو قرن سکوت عبدالحسین زرین کوب

مقدمه‌ی استادِ عزیز از آن‌جا به دلم نشست که با خود گفتم: جانا، سخن از زبان ما می‌گویی…

زرین‌کوب که در چاپِ جدید، در متن کتاب تجدید نظر می‌کند، در مقدمه می‌نویسد: «چه ضرورت دارد من از آن‌چه سابق بخطا پنداشته‌ام، دفاع کنم و عبث لجاج و عناد ناروا ورزم؟ قلم برداشتم و در کتاب خویش بر هر چه مشکوک و تاریک و نادرست بود، خط بطلان کشیدم… نمی‌دانم از خامی یا تعصب، نتوانسته بودم به عیب و گناه و شکست ایران اعتراف کنم… در آن روزگاران، چنان روح من از شور و حماسه لبریز بود که هرچه پاک و حق و مینوی بود، از ایران می‎‌دانستم و هرچه از آنِ ایران نبود، زشت و پست و نادرست می‌شمردم… نویسنده‌ی تاریخ هم از وقتی که موضوع کار خویش را انتخاب می‌کند از بی‌طرفی که لازمه‌ی حقیقت‌جویی است، خارج شده است. لیکن این مایه‌ی عدول از حقیقت را، خواننده می‌تواند بخشود… نویسنده اگر از انقلاب فرانسه سخن می‌گوید از آن روست که در آن ماجرا چیزی هست که با احساسات و تمایلات او مناسبتی دارد.»

این کتاب که به «سرگذشت حوادث و اوضاع تاریخی ایران در دو قرن اول اسلام از حمله عرب تا ظهور دولت طاهریان» می‌پردازد، همانند کتابِ «کارنامه اسلام»، زرین‌کوب اصول علمی را در کتاب خویش به‌خوبی رعایت می‌کند امّا ادبیات به‌کاررفته در «دو قرن سکوت» برخلافِ کتابِ «کارنامه اسلام»، درخورِ تحسین و توجه است. خواندن کتابِ «دو قرن سکوت» را به علاقه‌مندان تاریخِ ایران پیشنهاد می‌کنم.

معرفی کتاب: در آمدی به فلسفه

اسفند ۱۰ام, ۱۳۹۱ | نوشته‌شده به دست عادل شجاعی در دین و فلسفه | کتاب - (۳ دیدگاه)

یکی از کتاب‌هایی که اخیراً مطالعه کردم، کتاب «در آمدی به فلسفه» نوشته‌ی دکتر میرعبدالحسین نقیب‌زاده است. قیمت این کتابِ ۲۸۰ صفحه‌ای که برای دوازدهمین بار به زیر چاپ رفته، ۱۰۰۰۰ تومان است. این کتاب به سه بخش کلی تقسیم می‌شود که عبارتند از: ۱٫ فلسفه‌ی اخلاق ۲٫ فلسفه‌ی سیاسی ۳٫ نگاهی به متافیزیک و دانش‌شناسی

بخش اوّل شامل تعاریفی از فلسفه و فلسفه‌ی اخلاق و دیدگاه‌های فیلسوفانی هم‌چون سقراط، افلاطون، ارسطو، اپیکور، ابن‌‌‌‌ِ مسکویه، اسپینوزا و مکاتبی هم‌چون سگ‌واران، رواقیان و بررسی سودگرایی در پیوند با خوشی‌گرایی و اخلاقِ انسان‌گرایانه است.

بخش دوّم کتاب، فلسفه‌ی سیاسی است. نویسنده در تعریف فلسفه سیاسی می‌نویسد:
«فلسفه‌ی سیاسی، پرداختن به پرسش‌های بنیادین است درباره‌ی جامعه، دولت، آیین کشورداری، هدف زندگی اجتماعی، و نیز حقوق و وظایف فرد و جامعه نسبت به یکدیگر.»

کتاب درآمدی به فلسفه دکتر میرعبدالحسین نقیب زاده

در این بخش، شما به طور مختصر، با دیدگاه‌های فلاسفه‌ای هم‌چون افلاطون، ارسطو، فارابی، توماس هابز، جان لاک، جرمی بنتام، جان استوارت میل، هگل و مارکس حول فلسفه‌ی سیاسی، آشنا می‌شوید و سیر تحول تاریخ فلسفه و تحول اندیشه دموکراسی و ایدئولوژی فاشیسم و کومونیسم را درمی‌یابید.

در بخش سوم که نگاهی به متافیزیک و تاریخ‌شناسی است، خواننده با آراء فیلسوفانی مانند پلوتینوس، بوعلی سینا، سهروردی، ملاصدرا، دکارت، لایبنیتس، جورج برکلی، دیوید هیوم، کانت، پیرس، جیمز، دیوئی، هانس دریش، برگسمن، شوپنهاور، نیچه و همچنین آغاز فلسفه، فلسفه در جهان مسیحی و اسلامی، سیر فلسفه در سده‌های میانه در اروپا و متافیزیک در دوره‌ی پس از کانت، نمودشناسی، فلسفه‌ی تحلیلی، فلسفه هستی، پوزیتیویسم منطقی و پراگماتیسم آشنا می‌شود. از میان فلاسفه‌ی غرب، دیدگاه‌های مارتین هایدگر در این کتاب بررسی نشده است.

نمایه مفهوم‌ها و نمایه نام‌ها در آخر کتاب، به ارزش این کتاب افزوده است و دست‌رسی خواننده به مطالب کتاب را آسان می‌کند.

در این کتاب که مکاتب، اندیشه‌ها و دیدگاه‌های فلاسفه را به طور اجمالی بررسی کرده است، جای خالی اندیشه‌های فلاسفه‌ی شرق و مکاتب شرقی به چشم می‌خورد. گرچه افرادی هم‌چون داریوش شایگان و رضا علوی در این زمینه پژوهش‌‌های ارزش‌مندی را انجام داده‌اند، امّا هنوز فلسفه شرق میان علاقه‌مندانِ فلسفه کمی ناآشناست.

خواندن این کتاب را به علاقه‌مندان فلسفه که مایل‌اند به طور خلاصه با سیر تحول اندیشه‌ها و مکاتب فلسفی آشنا شوند، پیشنهاد می‌کنم.

پیش‌نوشت: قسمتی آن‌چه که در زیر می‌خوانید، مروری بر نتیجه‌گیری‌های نهایی مرحوم احمد قابل پیرامون برخی مسائل شریعت است. در صورتی که با دیدگاه‌های نویسنده کتاب مخالف هستید و یا این‌که تمایل دارید از استدلالات او آگاه شوید، بهتر است که به متن کتاب مراجعه کنید. آوردن این دیدگاه‌ها در وبلاگ «سخن تازه» به معنای تایید و یا رد دیدگاه‌های نویسنده کتاب نیست.


احمد قابل، مجتهدی بی‌پروا و از دگراندیشان دینی‌ است. او از شاگردان آیت‌الله منتظری بوده و حکم اجتهاد خود را از او گرفته است. مرحوم احمد قابل معتقد به شریعت عقلانی است و در این زمینه دست به پژوهش‌های دینی زده است. استدلالات او بر براهین عقلی و نقلی، استوار است.

آخرین اثر احمد قابل، کتاب «مبانی شریعت» است که با مقدمه‌ای از محسن کدیور آغاز می‌شود. محسن کدیور در مقدمه‌ی این کتاب در مورد احمد قابل چنین می‌نویسد: «از استبداد و ریاکاری و دین به دنیا فروختن بیزار است… مبلّغ اسلام رحمانی و شریعت عقلانی است… طعم زندان اوین و وکیل‌آباد مشهد را چشیده است.»

احمد قابل کتاب مبانی شریعت

این کتاب، قبل از مرگ احمد قابل، در ۳۷ بخش و ۳۴۹ صفحه منتشر شده است. به دلیل عدم امکان چاپ کتاب در ایران، فقط نسخه‌ی الکترونیکی این کتاب در قالب  PDF منتشر شده است.

خوش‌بختانه دو روز پیش، مطالعه این کتاب را به پایان رساندم. برای آشنایی بیشتر شما با این نواندیش دینی، سعی کرده‌ام که برخی از قسمت‌های مهم نظریات احمد قابل  را که در کتاب «مبانی شریعت» نوشته شده است و حین مطالعه‌ی کتاب یادداشت کرده بودم، در زیر بیاورم.

«انسان گرچه موجوی شریف است ولی اشرف مخلوقات نیست. انسان محور هستی نیست و شرکای فراوانی دارد.» ص ۸۷

«دین و شریعت‌های الهی باید منطبق با فطرت و سرشت انسانی باشند و ذره‌ای از آن عدول نکنند. هرگاه انطباق آن‌ها با فطرت انسانی از بین برود، مطمئناً ضایع گردیده و سقوط خواهند کرد. اساسی‌ترین مطلب در سرشت انسانی، خردمندی و عقل انسان است. بنابراین نباید چیزی برخلاف عقل و خرد آدمی به او تحمیل گردیده و التزام به آن، از او مطالبه شود.» ص ۸۷

«ذاتی بودن حجیت علم یعنی هیچ نیرویی توان سلب این حجیت و محوریت از علم را ندارد، همان‌گونه که این حجیت را کسی به آن نداده است و نمی‌تواند بدهد.»  ص ۹۶

«نتیجه‌ی عملی مبنای اصاله الاباحه العقلیه این است که بهره‌گیری از همه‌ی مواهب طبیعت و توان آدمی، به حکم عقل مجاز است و جز با دلایل اطمینان‌آور، نمی‌توان آدمی را از چیزی محروم کرد.» ص ۱۰۳

«از نظر قرآن، تمامی پیروان شرایع الهی، حقیقتاً مسلمان شمرده می‌شوند هر چند نام خود را یهودی، زدتشتی، صائبی، بودایی، مسیحی، یا چیز دیگری بگذارند.» ص ۱۵۰

«قرآن به عنوان متنی که لفظ و محتوایش از جانب خدای سبحان بر پیامبر خدا محمد بن عبدالله (ص) نازل شده و وحی الهی است، تنها سند و مدرک نقلی معتبری است که دست تحریف لفظی در آن راه نیافته و خدای رحمان آن را با لطف و رحمت خود، از دستبردها مصون داشته است.»  ص ۱۵۴

«عدم توجه به عقلانیت بشری، با ادعای دفاع از شرع و لزوم اجرای احکام شرعی، و اجرائی کردن برداشت‌های غیرمنطقی به اسم شریعت، صرفا افکار عمومی جهانیان را نسبت به دین و شریعت بدبین می‌کند.» ص ۱۸۴

«دین خدای یکتا دینی یگانه و مبتنی بر دو اصل نظری (ایمان به خدا و آخرت) و یک اصل عملی (عمل صالح) است. تمامی کسانی که به این سه اصل خود را ملتزم می‌شمارند، متدین به «یک دین»اند، هرچند به شرایع گوناگون وابسته باشند.» ص ۳۳۷

احمد قابل با استناد به دلایل متعددی به این نتیجه می‌رسد که برخی از احکام حقوقی اسلام امضایی هستند و نه تاسیسی؛ یعنی قبل از اسلام وجود داشته‌اند و با آمدن اسلام، این احکام با اندکی اصلاح، تایید شده است. با توجه به این‌که مبنای اولیه این احکام، درک و فهم عقلای بشر در آن زمان بوده است، این احکام می‌تواند با توجه به درک و فهم جامعه جهانی و پذیرش اندیشمندان، تغییر یابد. او معتقد است ملاک احکام امضایی، عقلانی بودن، عادلانه بودن و رواج است. بخش ۲۲ و ۳۶ کتاب

مرحوم احمد قابل برخلاف برخی روشن‌فکران دینی، به عصمت پیامبر اسلام و ائمه شیعه معتقد است. ص ۲۷۵

در دو مطلب قبلی، کتابِ “نگاهی به تاریخ جهان”، نوشته جواهر لعل نهرو را معرفی و همچنین تاریخ، هنر و فرهنگ ایران را از نگاه وی بررسی کردم. در این مطلب به امپریالیسم و ناسیونالیسم از دید جواهر لعل نهرو می‌پردازم.

در ابتدای این فصل از کتاب که در واقع به صورت نامه‌ای به دخترش بوده است، نهرو، این نکته را ذکر می‌کند که این بزرگیِ فرهنگ و هنر ایرانی، به معنای آسایش و راحتی مردم آن کشور نبوده و اغلب هنر، وسیله‌ای برای سرگرمی و تفنن درباریان و ثروتمندان و مستبدانی چون تیمور بوده و فقط هنر مذهبی تا اندازه‌ای با زندگی مردم در ارتباط بوده است. او سپس به تاخت و تاز مغولان و همچنین تیمور به ایران می‌پردازند و معتقد است که این تاخت‌وتاز‌ها سبب عقب‌گرد ایران در علم شده است.

سپس به جنگ جهانی و تاثیرات آن بر ایران می‌پردازد و معتقد است که جکومت ضعیف ایران در مقابل قدرت‌طلبی‌های انگلیس و روسیه ناتوان بوده و در واقع ایران بازیچه دست آنان برای تسلطشان به هند می‌شود و به ذکر تجاوزات قوای روس و انگلیس می‌پردازد. او ایرانیان را افرادی می‌پندارد که احساسات ناسیونالیستی‌شان بر احساسات مذهبی‌شان برتری دارد اما مترجم در پاورقی با این موضوع مخالفت می‌کند و معتقد است که احساسات مذهبی مردم ایران بر احساسات ملی آنان چیرگی دارد.

او از تیره‌روزی ایرانیان در از استبداد صغیر تا دخالت‌های مکرر انگلیس و روسیه در حکومت ایران می‌نویسد و همچنین رضا‌خان را فردی استقلال‌طلب معرفی می‌کند که در پی ایجاد عصر نوینی در ایران بوده است اما مجددا مترجم کتاب در پاورقی می‌نویسد که “ماموریت عمده‌ی رضاخان، ادغام کشور در نظام مسلط غرب و اسلام‌زدایی بود” و همجنین اضافه می‌کند که رضاخان با کمک انگلیسی‌ها به قدرت رسیده و قصد نفوذ استعمار گران بیگانه را در کشور داشته است.

او در این کتاب، عنوان می‌کند که ناسیونالیست و امپریالیسم، پابه‌پای هم پیش می‌رفته‌اند و ایجاد احزاب ناسیونالیستی و حس ملی‌گرایی در مردم را، عامل بهبود وضعیت مملکت و قطع کردن دست و دخالتِ روس‌های تزاری و انگلیسی‌ها از ایران است.

این کتاب برنده بهترین ترجمه‌ی سال ۱۳۳۸ بوده و در مقدمه‌ی مترجم، نامه‌هایی از نویسنده مبنی بر تایید و تشکر از کار مترجم آورده شده است.

در مطلب قبل، کتابِ “نگاهی به تاریخ جهان” نوشته جواهر لعل نهرو را معرفی کردم. اکنون کمی حسرت می‌خورم که چرا در مطلب اول، از تاریخ ایران از دریچه نگاهِ جواهر لعل نهرو، ننوشتم. پیشنهاد می‌کنم که نوشته‌های زیبای جواهر لعل نهرو را در مورد تاریخ، فرهنگ و هنر ایران را که در زیر آورده‌ام، بخوانید.
نگاهی به تاریخ جهان، جلد دوم، صفحه‌ی ۹۴۲. مداومت سنن قدیمی ایران:
ایران نیز مسخر اعراب گردید اما اعراب نتوانستند مردم ایران را به خود شبیه سازند و مانند سوریه و مصر در خود تحلیل برند. نژاد ایرانی از شاخه‌های بزرگ و قدیمی آریایی بود و با نژاد سامی عرب‌ها تفاوت بسیار داشت. به‌این جهت نژاد‌ها از هم جدا ماندند و نژاد ایرانی هم هم‌چنان محفوظ ماند.

نگاهی به تاریخ جهان؛ تاریخ، هنر و فرهنگ ایران
دوران یک‌صد ساله حکومت تیموریان به اندزاه‌ای از نظر نهضت‌های ادبی و هنری باارزش است که به دوران “رنسانس تیموریان” مشهور شده است. در ادبیات ایران توسعه و تکاملی به وجود آمد و مقادیر زیادی تابلوهای نقاشی زیبا ساخته شد. بهزاد نقاش بزرگ، استاد و پیشوای یک مکتب نقاشی بود.
تیموری‌ها ترک بودند اما نمی‌توانستند در مقابل فرهنگ ایرانی مقاومت داشته باشند و آن را بپذیرند. ایران که تحت تسلط ترک‌ها و مغول‌ها قرار گرفت، فرهنگ خود را بر فاتحان تحمیل می‌کرد و در عین حال ایران برای آزادی سیاسی خود هم می‌کوشید و…
دوران حکومت صفویان مدت ۲۲۰ سال از ۱۵۰۲ تا ۱۷۲۲ ادامه یافت. این دوران عصر طلایی هنر ایران نامیده می‌شود. معماری، ادبیات و نقاشی بر روی دیوار به صورت مینیاتور، قالی‌بافی، ساختن ظروف چینی ظریف و عالی و کاشی‌سازی در این دوران عصر طلایی هنر ایران رونق و شکفتگی بسیار داشت.
هنرها حد و مرزی نمی‌شناسند و نباید بشناسند و ظاهرا نفوذهای متعدد و گوناگون در به کمال رساندن و پروراندن هنر ایران در قرون شانزدهم و هفدهم اثر داشتند. گفته می‌شود که نفوذ هنر ایتالیایی در ایران آن زمان بسیار نمایان است.
فرهنگ ایران در مناطق وسیع و پهناوری از ترکیه در غرب تا هند در شرق گسترده بود. زبان فارسی در دیار امپراتوران مغول هند و به طور کلی در آسیای غربی زبان فرهنگ شمرده می‌شد و مانند زبان فرانسوی در اروپا بود.

جواهر لعل نهرو در جایی دیگر از این کتاب، می‌نویسد:

اسلام به سرعت در ایران انشار یافت و جای مذهب زرتشتی را گرفت و آیین زرتشت عاقبت مجبور شد به هند پناهنده شود اما ایرانی‌ها حتی در اسلام راه مخصوصی برای خود در پیش گرفتند… اما هر چند که ایران شبیه اعراب نشد و در ملیت عربی تحلیل نرفت، تمدن عرب تاثیری فوق‌العاده در آن داشت و اسلام در ایران هم، مانند هند، یک حیات تازه برای فعالیت‌های هنری ایجاد کرد. هنر و فرهنگ عربی هم تحت نفوذ ایران واقع شد. تجمل و شکوه زندگی درباری ایران در زندگی ساده‌ی فرزندان صحرا اثر گذاشت و دربار خلیفه‌ی عرب هم، مانند دربارهای سایر پادشاهان و امپراتوران سابق، پرتجمل گردید.

در اواسط قرن چهاردهم، ایران یک شاعر بزرگ به‌وجود آورد و او حافظ شیرازی بود که اشعارش هنوز حتی در هند نیز رواج دارد و محبوب است.

در قسمت‌های دیگری از این کتاب، جواهر لعل نهرو، راجع به سعدی شیرازی و بوستان و گلستان او، فردوسی و شاهنامه‌ی او، رستم پهلوان ایران‌زمین، خیام، مولوی و ابن سینا، مطالبی را ذکر می‌کند و در آخر به دخترش می‌نویسد که:

من در این‌جا فقط چند اسم را آورده‌ام و به هیچ‌وجه نمی‌خواهم فهرست بالا بلندی از اسامی متعدد در برابرت قرار دهم. فقط می‌خواهم متوجه شوی که مشعل هنر و فرهنگ ایران در طی قرون متمادی روشن و درخشان بود و پرتو خود را تا ماورا النهر در آسیای میانه می‌تاباند.

داشتم کتاب‌های کهنه و پوسیده‌ی پدرم را نگاه می‌کردم و ورق می‌زدم که تصمیم گرفتم در این روز‌های بلند تابستان، کتابِ جذابی را به شما معرفی کنم. پدرم این کتاب سه جلدی را که مجموعا ۱۹۴۴ صفحه هست، به قیمت ۱۲۵ تومان خریداری کرده است!  “نگاهی به تاریخ جهان” کتابی از جواهر لعل نهرو، سیاستمدارِ استقلال طلب و اولین نخست وزیر هند است که توسط آقای محمود تفضلی به فارسی ترجمه شده است. این کتاب، یکی از بهترین کتاب‌های تاریخی است که تا کنون خوانده‌ام و توصیه می‌کنم که این کتاب را به عنوان خلاصه‌ای از تاریخ جهان تهیه و مطالعه کنید.
این کتاب در زمانی که جواهر لعل نهرو در زندان بوده، به شیوه نامه‌نگاری برای دخترش “ایندیرا” نوشته شده‌ است.

جواهر لعل نهرو؛ کتاب نگاهی به تاریخ جهان - وقایع و وضعیت سوریه

جواهر لعل نهرو پس از اتمام تحصیلات خود در رشته حقوق دانشگاه کمبریج انگلستان به قضاوت در هند مشغول شد. نهرو در سال ۱۹۱۸ م. به پارلمان هند راه یافت و در ۱۹۲۹ م. به ریاست پارلمان رسید. او در ۱۹۲۰ م. در نهضتی که به رهبری مهاتما گاندی با هدف آزادی هند از سلطه سیاسی انگلستان به راه افتاد، شرکت کرد و با نهضت‌های ملی همراهی نمود. نهرو در طول مبارزات ضدِ استعماری خویش ۱۰ بار دستگیر و زندانی شد و روی هم رفته، حدود ۱۳ سال از عمر خود را در زندان گذراند. نهرو در سالهای زندان هم بیکار ننشست و به نگارشِ کتبِ مختلفی پرداخت.

نشیب و فراز زندگی اجتماعی و سیاسی بارها نهرو را به زندان کشاند سرانجام در سال ۱۹۳۰ نهرو در صدد بر آمد تازه از فرصت و فراغتی که در زندان پیش آمده بود استفاده کند و نامه های تازه ای برای دخترش بنویسد که این نامه ها در مدتی نزدیک به ۳ سال و در دوران های مختلف زندان نوشته شد و در آن ها یک دوره تاریخ جهان منعکس شده و سرانجام با نام “نگاهی به تاریخ جهان” به چاپ رسید. وی در مدت اسارت خود در زندان هر دو هفته حق نوشتن یک نامه، دریافت یک نامه و یک ملاقات کوتاه داشت.

قسمت‌های جذابی از این کتاب به صورت قطعه‌قطعه شده  را برای شما دوستان عزیز انتخاب کرده‌ام که در زیر می‌آورم.

وقایع سوریه: (۲۸ می ۱۹۳۳). صفحه‌ی ۱۴۵۷، جلد سوم
در کشوری که چند گروه مشخص ملی زندگی می‌کنند ناسیونالیسم نیرویی منفی می‌شود که به‌جای تقویت و استوار ساختن رشته‌های پیوند در داخل کشور عملا موجب ضعف ملی و از هم‌گسیختگی عناصر مختلف می‌گردد.

اهالی سوریه از همان آغاز کار، با قیمومت فرانسه موافقت نداشتند و چهره‌ای دوستانه نشان ندادند. تمام سوریه، روی هم کشور کوچکی است که کمتر از ۳ میلیون نفر جمعیت دارد اما به خوبی معلوم بود که همچون خاری در چشم فرانسه خواهد بود زیرا اعراب سوریه چه مسلمان و چه مسیحی اکنون که تصمیم گرفته بودند که مستقل شوند، به آسانی به استیلای قدرت دیگری گردن نمی‌نهادند.

فرانسوی‌ها با تمام امکانات خود کوشدتد تا مردم سوریه را به وحشت اندازند. به روی همه کس تیراندازی می‌کردند. عده‌ی زیادی را می‌کشتند. دهکده‌های متعددی را آتش می‌زدند. با این همه تا مدت دو سال قیام آرام نگرفت تا این‌که بالاخره بوسیه‌ی دستگاه عظیم ماشین نظامی فرانسه سرکوب شد اما فداکاری بزرگ مردم سوریه بی‌ثمر نبود. آن‌ها حق آزادی خود را به ثبوت رساندند و دنیا فهمید که ایشان از چه قماشی ساخته شده‌اند.

ادامه دارد…