آقای حسین دشتی مطلق، نوشتاری را با عنوان «مشروطه‌ی مشروط؛ گزارشی از جدالِ روحانیان: بانیّان و نافیّان» ارسال کرده‌اند. از آن‌جا که نوشتار اصلی طولانی بود، با موافقیت ایشان، با تغییر عنوان، نوشتار اصلی را در دو بخش می‌آورم. بخش نخست که پیش روی شماست، نویسنده به عمل‌کرد شیخ فضل‌الله نوری در مشروطه می‌پردازد؛ در بخش بعدی، اندیشه مرحوم آخوند خراسانی خصوصاً پیرامون نظریه ولایت فقیه، بررسی خواهد شد.
در همین زمینه، پیشتر مطلبی را با عنوان نگاهِ روحانیّتِ پیشین به مشروطه و مردم‌سالاری نگاشته بودم. وبلاگ سخن تازه، صرفاً فضایی برای بازتاب این نوشتار است. از انتشار نقدها و یادداشت‌های خوانندگان محترم در این وبلاگ استقبال می‌شود. (بیشتر…)

در مطلب قبل، کتابِ “نگاهی به تاریخ جهان” نوشته جواهر لعل نهرو را معرفی کردم. اکنون کمی حسرت می‌خورم که چرا در مطلب اول، از تاریخ ایران از دریچه نگاهِ جواهر لعل نهرو، ننوشتم. پیشنهاد می‌کنم که نوشته‌های زیبای جواهر لعل نهرو را در مورد تاریخ، فرهنگ و هنر ایران را که در زیر آورده‌ام، بخوانید.
نگاهی به تاریخ جهان، جلد دوم، صفحه‌ی ۹۴۲. مداومت سنن قدیمی ایران:
ایران نیز مسخر اعراب گردید اما اعراب نتوانستند مردم ایران را به خود شبیه سازند و مانند سوریه و مصر در خود تحلیل برند. نژاد ایرانی از شاخه‌های بزرگ و قدیمی آریایی بود و با نژاد سامی عرب‌ها تفاوت بسیار داشت. به‌این جهت نژاد‌ها از هم جدا ماندند و نژاد ایرانی هم هم‌چنان محفوظ ماند.

نگاهی به تاریخ جهان؛ تاریخ، هنر و فرهنگ ایران
دوران یک‌صد ساله حکومت تیموریان به اندزاه‌ای از نظر نهضت‌های ادبی و هنری باارزش است که به دوران “رنسانس تیموریان” مشهور شده است. در ادبیات ایران توسعه و تکاملی به وجود آمد و مقادیر زیادی تابلوهای نقاشی زیبا ساخته شد. بهزاد نقاش بزرگ، استاد و پیشوای یک مکتب نقاشی بود.
تیموری‌ها ترک بودند اما نمی‌توانستند در مقابل فرهنگ ایرانی مقاومت داشته باشند و آن را بپذیرند. ایران که تحت تسلط ترک‌ها و مغول‌ها قرار گرفت، فرهنگ خود را بر فاتحان تحمیل می‌کرد و در عین حال ایران برای آزادی سیاسی خود هم می‌کوشید و…
دوران حکومت صفویان مدت ۲۲۰ سال از ۱۵۰۲ تا ۱۷۲۲ ادامه یافت. این دوران عصر طلایی هنر ایران نامیده می‌شود. معماری، ادبیات و نقاشی بر روی دیوار به صورت مینیاتور، قالی‌بافی، ساختن ظروف چینی ظریف و عالی و کاشی‌سازی در این دوران عصر طلایی هنر ایران رونق و شکفتگی بسیار داشت.
هنرها حد و مرزی نمی‌شناسند و نباید بشناسند و ظاهرا نفوذهای متعدد و گوناگون در به کمال رساندن و پروراندن هنر ایران در قرون شانزدهم و هفدهم اثر داشتند. گفته می‌شود که نفوذ هنر ایتالیایی در ایران آن زمان بسیار نمایان است.
فرهنگ ایران در مناطق وسیع و پهناوری از ترکیه در غرب تا هند در شرق گسترده بود. زبان فارسی در دیار امپراتوران مغول هند و به طور کلی در آسیای غربی زبان فرهنگ شمرده می‌شد و مانند زبان فرانسوی در اروپا بود.

جواهر لعل نهرو در جایی دیگر از این کتاب، می‌نویسد:

اسلام به سرعت در ایران انشار یافت و جای مذهب زرتشتی را گرفت و آیین زرتشت عاقبت مجبور شد به هند پناهنده شود اما ایرانی‌ها حتی در اسلام راه مخصوصی برای خود در پیش گرفتند… اما هر چند که ایران شبیه اعراب نشد و در ملیت عربی تحلیل نرفت، تمدن عرب تاثیری فوق‌العاده در آن داشت و اسلام در ایران هم، مانند هند، یک حیات تازه برای فعالیت‌های هنری ایجاد کرد. هنر و فرهنگ عربی هم تحت نفوذ ایران واقع شد. تجمل و شکوه زندگی درباری ایران در زندگی ساده‌ی فرزندان صحرا اثر گذاشت و دربار خلیفه‌ی عرب هم، مانند دربارهای سایر پادشاهان و امپراتوران سابق، پرتجمل گردید.

در اواسط قرن چهاردهم، ایران یک شاعر بزرگ به‌وجود آورد و او حافظ شیرازی بود که اشعارش هنوز حتی در هند نیز رواج دارد و محبوب است.

در قسمت‌های دیگری از این کتاب، جواهر لعل نهرو، راجع به سعدی شیرازی و بوستان و گلستان او، فردوسی و شاهنامه‌ی او، رستم پهلوان ایران‌زمین، خیام، مولوی و ابن سینا، مطالبی را ذکر می‌کند و در آخر به دخترش می‌نویسد که:

من در این‌جا فقط چند اسم را آورده‌ام و به هیچ‌وجه نمی‌خواهم فهرست بالا بلندی از اسامی متعدد در برابرت قرار دهم. فقط می‌خواهم متوجه شوی که مشعل هنر و فرهنگ ایران در طی قرون متمادی روشن و درخشان بود و پرتو خود را تا ماورا النهر در آسیای میانه می‌تاباند.

داشتم کتاب‌های کهنه و پوسیده‌ی پدرم را نگاه می‌کردم و ورق می‌زدم که تصمیم گرفتم در این روز‌های بلند تابستان، کتابِ جذابی را به شما معرفی کنم. پدرم این کتاب سه جلدی را که مجموعا ۱۹۴۴ صفحه هست، به قیمت ۱۲۵ تومان خریداری کرده است!  “نگاهی به تاریخ جهان” کتابی از جواهر لعل نهرو، سیاستمدارِ استقلال طلب و اولین نخست وزیر هند است که توسط آقای محمود تفضلی به فارسی ترجمه شده است. این کتاب، یکی از بهترین کتاب‌های تاریخی است که تا کنون خوانده‌ام و توصیه می‌کنم که این کتاب را به عنوان خلاصه‌ای از تاریخ جهان تهیه و مطالعه کنید.
این کتاب در زمانی که جواهر لعل نهرو در زندان بوده، به شیوه نامه‌نگاری برای دخترش “ایندیرا” نوشته شده‌ است.

جواهر لعل نهرو؛ کتاب نگاهی به تاریخ جهان - وقایع و وضعیت سوریه

جواهر لعل نهرو پس از اتمام تحصیلات خود در رشته حقوق دانشگاه کمبریج انگلستان به قضاوت در هند مشغول شد. نهرو در سال ۱۹۱۸ م. به پارلمان هند راه یافت و در ۱۹۲۹ م. به ریاست پارلمان رسید. او در ۱۹۲۰ م. در نهضتی که به رهبری مهاتما گاندی با هدف آزادی هند از سلطه سیاسی انگلستان به راه افتاد، شرکت کرد و با نهضت‌های ملی همراهی نمود. نهرو در طول مبارزات ضدِ استعماری خویش ۱۰ بار دستگیر و زندانی شد و روی هم رفته، حدود ۱۳ سال از عمر خود را در زندان گذراند. نهرو در سالهای زندان هم بیکار ننشست و به نگارشِ کتبِ مختلفی پرداخت.

نشیب و فراز زندگی اجتماعی و سیاسی بارها نهرو را به زندان کشاند سرانجام در سال ۱۹۳۰ نهرو در صدد بر آمد تازه از فرصت و فراغتی که در زندان پیش آمده بود استفاده کند و نامه های تازه ای برای دخترش بنویسد که این نامه ها در مدتی نزدیک به ۳ سال و در دوران های مختلف زندان نوشته شد و در آن ها یک دوره تاریخ جهان منعکس شده و سرانجام با نام “نگاهی به تاریخ جهان” به چاپ رسید. وی در مدت اسارت خود در زندان هر دو هفته حق نوشتن یک نامه، دریافت یک نامه و یک ملاقات کوتاه داشت.

قسمت‌های جذابی از این کتاب به صورت قطعه‌قطعه شده  را برای شما دوستان عزیز انتخاب کرده‌ام که در زیر می‌آورم.

وقایع سوریه: (۲۸ می ۱۹۳۳). صفحه‌ی ۱۴۵۷، جلد سوم
در کشوری که چند گروه مشخص ملی زندگی می‌کنند ناسیونالیسم نیرویی منفی می‌شود که به‌جای تقویت و استوار ساختن رشته‌های پیوند در داخل کشور عملا موجب ضعف ملی و از هم‌گسیختگی عناصر مختلف می‌گردد.

اهالی سوریه از همان آغاز کار، با قیمومت فرانسه موافقت نداشتند و چهره‌ای دوستانه نشان ندادند. تمام سوریه، روی هم کشور کوچکی است که کمتر از ۳ میلیون نفر جمعیت دارد اما به خوبی معلوم بود که همچون خاری در چشم فرانسه خواهد بود زیرا اعراب سوریه چه مسلمان و چه مسیحی اکنون که تصمیم گرفته بودند که مستقل شوند، به آسانی به استیلای قدرت دیگری گردن نمی‌نهادند.

فرانسوی‌ها با تمام امکانات خود کوشدتد تا مردم سوریه را به وحشت اندازند. به روی همه کس تیراندازی می‌کردند. عده‌ی زیادی را می‌کشتند. دهکده‌های متعددی را آتش می‌زدند. با این همه تا مدت دو سال قیام آرام نگرفت تا این‌که بالاخره بوسیه‌ی دستگاه عظیم ماشین نظامی فرانسه سرکوب شد اما فداکاری بزرگ مردم سوریه بی‌ثمر نبود. آن‌ها حق آزادی خود را به ثبوت رساندند و دنیا فهمید که ایشان از چه قماشی ساخته شده‌اند.

ادامه دارد…